Human Rights & Democracy Movement

MAKATU’UNGA ‘O E KONIVESIO
(fai ‘e he Sea Komiti Temokalati, Fr. Seluini ‘Akau’ola)

Tulou mo e ‘aho ko e kau hufanga he fakatapu. Fakafeta’i ‘oku kei vilingia e fuka Tonga ke fakamanatua e koloa mei Kalevale ko e hufanga ‘o e Politikale. Ko e koloa ‘o e ‘ofa ‘akapei ‘a e Tonga ki he Tonga, ‘a e Tonga ki he Sola, ‘a e Tonga ki he Vulangi ko e sila mo’oni ‘o e ‘Otu Motu Anga’ofa.

Kuo kouna au keu fakahoko atu ha ki’i fakamatala nounou fekau’aki mo hono fakamahino e “Makatu’unga ‘o e Konivesio”.

‘Oku ou tui ‘oku ‘ikai ke toe fehu’ia ‘a e talanga ‘a e Tonga ‘i he ngaahi ta’u kuo maliu atu ‘i he ngaahi me’a fekau’aki mo e faitotonu mo hono ngaue’aki ‘o e Mafai ‘i he Pule’anga Tonga. Ko e kaveinga kuo fakaongona ‘i he Fale Alea, ‘i he ngaahi nusipepa mo e letioo, ‘e he talanoa ‘a e Tonga kae’uma’a foki hono fakaongona ‘e he kau Taki Lotu.

Kuo lava ha ngaahi Tohi Tangi, kuo laka e Tonga mo e Tohi Tangi, ka ‘oku kei tangi pe loto ‘o e Tonga ki he Mo’oni mo e Totonu. Mo’oni pe ‘a e lea ‘oku taka he fonua “ ‘Oku kei Tonga pe ‘a Tonga ia”, ka ‘oku toe mo’oni pe mo e lea ‘oku ne kapa e loto ‘o e tokolahi “Na’e ‘osi totonu ke toe fu’u fakalakaange ‘a Tonga ni ‘i he tu’unga ‘o e lolotonga”.

Ko ia na’e makatu’unga ai ha fakatahataha mai ha matu’a Tonga mo ha finematu’a Tonga ke fai.

Na’e loto ai ‘a e Komiti ke fai ha vakai ki he Konisitutone pea toe fekumi ki he loloto ‘o e fakakaukau ki he Temokalati ‘o mahino ko e Konivesio tene lava ‘o fakamaama e ongo kaveinga. Na’e pau leva ke fai ha fekumi ki ha kakai taukei he ongo mala’e ni, ha fakakaukau ke fa’ufa’u ha Konivesio ‘o fakataumu’a ki ha felingiaki fakakaukau.

‘I he mahina ko ‘Okatopa 1991 na’e kamata ai ‘a e teuteu ke fai ha Konivesio ‘i he mahina ko Me, 1992. Ka na’e mahino ‘i he hili ‘a e Kilisimasi mo e Ta’ufo’ou kuo fu’u panaki pea ‘ikai lava ha teuteu lelei ki ai. Na’e makatu’unga ‘a e faka’amu ke lava ‘i Mee koe’uhi na’a lava ke ma’u ha ngaahi fakakaukau loloto mo toe matala ange ke lava ke fokotu’u ki he Fale Alea he ko e founga pe ia ‘oku fakalao, fakapotopoto pea ‘oku totonu.

Hili ha ngaahi alea mo ha ngaahi fale’i na’e mahino ‘e maau ange hono teuteu ki Novema ni pea toe ‘ata mo e kau Memipa ‘o e Fale Alea. Hange kuo mou mea’i na’a ku lele atu mo e Tokoni Sea, Simote Vea pea mo e Tauhi Pa’anga, ‘Akilisi Pohiva, ke fe’iloaki mo e Palemia fekau’aki mo e fakaafe ke kau mai e Pule’anga. Na’a ne tali fiefia pea mau matuku fiefia. Ka ‘i he ‘aho 21 ‘o ‘Okatopa na’e fakahoko mai ‘e he ‘Eiki Minisita Polisi, Hon. ‘Akau’ola ‘a e mahino ‘e ‘ikai kau mai e Pule’anga pea mo hono tapui e kau lea muli. Na’a nau mea’i e me’a kotoa he na’e ‘ave e ngaahi polokalama fakaangaanga kiate kinautolu. Na’e ‘ikai ha fakapulipuli.

‘I he tapui e kau muli na’e pau ke toe fai ha liliu fakavavevave. Na’e teuteu ‘a e Pule’anga ‘Amelika ke ‘omai e Tu’i Fakamaau Lahi kene fakamatala e founga fakalele honau fonua pea na’a nau fakafoki mai makatu’unga ‘i he tu’utu’uni ‘a e Minisitaa. Na’e mahino ai pe ‘a e ‘ikai ke toe lava mai ‘a e ni’ihi mei Pilitania, ‘Aositelelia pea mo Nu’usila.

Ka na’e hange ha tapuaki ne toitoi mai ‘a e loto ‘ofa mo loto lahi ‘a e kau Tonga mei muli mo Tonga ni kenau fakamaama mo hulu’i e ongo kaveinga ‘i he Konivesio.

Ko e mo’oni na’e fifili e tokolahi ‘i he Konivesio mo hono kaveinga kae me’apango na’e ‘ikai tali ke fai ha polokalama ‘i he letio Tonga ke tokoni atu ke fakama’ala’ala e Konivesio mo hono taumu’a. Kae malo mo e nusipepa pea mau toe feinga ke paaki mo e polokalama. ‘I he Falaite kuo’osi na’e ‘ikai tali ‘e he Poate ‘o e Komisoni Fakamafola Lea ‘emau kole ke fakahoko he ngalu’ea e fakaava ‘o e Konivesio mo ha ngaahi polokalama faka’aho.

Na’e fai e feinga ki he Hall ‘o e Kolisi Kuini Salote ka na’e ‘ikai ke tali pea ‘oku makatu’unga ai ‘etau lonuku ‘i he Pasilika ‘o ‘Atonio Patua.

Ko e taumu’a ‘o e Konivesio ketau toe siofia ange ‘etau ngaahi palopalema pea fai ha fokotu’u ki hono veteki. ‘Oku mahu’inga ke ‘oua tetau hiki fu’u mai ha founga pe fa’unga ‘o ha fonua kehe kae ‘ikai ketau fekumi mo ako pea makatu’unga ai ha’atau vakai pe ko e ha e ngaahi liliu pe fakalelei ‘oku tuha mo hotau Pule’anga. ‘Oku tau faka’amu ke hoko e Konivesio ko e tokoni ki he kakai ‘o Tonga ‘i he’enau lalaka ‘i he mala’e ‘o e Politikale.

Si’i kainga Tonga ‘oku fakapaea ‘i he ngaahi fonua muli malo e folau mai ki hotau tupu’anga pea malo e kei manatu mo e ‘ofa ki ‘api.

Neongo e ngaahi peau-ta ne folaua ‘e he Komiti ka ko ‘eni kuo iku ‘o kamata ‘a e Konivesio. ‘Oku mahino e matu’otu’a ‘a e politikale ‘i Tonga pea tala ‘e he kei ma’uma’uluta e melino ‘oku loloto e Kalisitiane ‘i he loto ‘o e Tonga. Ko e moto ‘etau sila ‘oku tu’u ko e Kapasa “Ko e ‘Otua mo Tonga ko hoku Tofi’a”.

Tua’ ‘ofa ‘eiki atu.

‘Ofa ketau fononga’ia ha Konivesio ‘i he melino ‘a e ‘Eiki ‘o a’u ki he Falaite.

Designed and Hosted by