ONGOONGO
6 Sepitema 2002

"FAKAPAASI ‘EHE THRDM ‘A E FOKOTU’UTU’U FA’UNGA PULE’ANGA FO’OU ‘OKU TOE ‘AKA ANGE"

Na’e paasi ‘aneafi ‘ehe Fakataha Lahi Fakata’u ‘a e THRDM ha fokotu’utu’u fa’unga Pule’anga fo’ou ‘oku toe ‘aka ange. Na’e toe paasi ‘ehe fakataha ni ke monomono e hingoa ‘o e kautaha koe’uhi kae lava ‘o lesisita fakalao.

‘I he fakamatala ‘a e Talekita ‘o e ‘Ofisi ‘o e THRDM, Lopeti Senituli na’a ne pehe, “Na’e loto ‘a e Fakataha ke fakahu atu ki he Fale Alea ‘a e fokotu’utu’u ‘oku kau ai hono fakamavae’i ‘a ‘Ene ‘Afio mei hono ngaahi mafai fa’u lao (legislative powers) mo hono ngaahi mafai tu’utu’uni fakapule (executive powers) ‘a ia ‘oku ne lolotonga ma’u ‘i hono lakanga ko e Tu’i mo e Fakataha Tokoni (King in Privy Council) ‘ihe Konisitutone mo e lao lolotonga. Ko e ‘uhinga ‘o e fakamavae ko ‘eni he ‘oku fepakipaki hono ngaahi mafai ko ia mo e mafai fa’u lao ‘o e Fale Alea pea mo e mafai tu’utu’uni fakapule ‘a e Kapineti. ‘Oku toe fokotu’u atu ke liliu ‘a e fa’unga mo e ngaue ‘o e Fakataha Tokoni ke toko 9 pe hono kau memipa, pea ke fili ‘ehe ‘Ene ‘Afio ‘a e toko 3, toko 3 ‘a e Tama Palemia pea toko 3 ‘a e Taki ‘o e faha’i Fakaanga pea fakangatangata ‘ene ngaue ki hono sivisivi’i ‘a e ngaahi Lao Fakaangaanga kuo paasi mei he Fale ‘o e Kau Fakafofonga pea toki ‘oatu ki he ‘Ene ‘Afio kene fakamo’oni huafa mo fakamafai ke hoko ko e lao. Pea ko e Fale ‘o e Kau Fakafofonga ‘e toko 30 hono kau memipa ‘o anga pehe ni: toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o e Hou’eiki Nopele ka kuo pau ke fili kinautolu ‘ehe kakai kotoa; toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o e Hou’eiki Fafine ka kuo pau ke fili kinautolu ‘ehe kakai kotoa; toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o e kakai Tonga nofo muli (2 mei Nu’usila, 2 mei ‘Aositelelia, 2 mei ‘Amelika) pea ke fili kinautolu ‘ehe kakai Tonga ‘oku nofo ‘ihe ngaahi fonua ko ia; toko 12 ke vahevahe ki Tongatapu, Ha’apai, Vava’u, Ongo Niua, ‘Eua pea ke fili kinautolu ‘ehe kakai ‘oku nofo ‘ihe ngaahi vahenga ni. ‘Oku kau ki he fokotu’u ‘a hono tukuhifo ‘a e ongo ‘ofisi ‘o e Kovana ki Ha’apai mo Vava’u ki he tu’unga “Fakafofonga Pule’anga” ke hange ko ia ‘i ‘Eua mo e Ongo Niua he taimi ni pea ‘e ‘ikai kena kei ma’u lakanga faka-Fakataha Tokoni pe faka-Kapineti”.

Na’e pehe ‘e Lopeti ‘e ‘oatu fakataha ‘a e fokotu’u fefeka ni, pea mo e fokotu’u ngali vaivai na’e tuku atu ‘ehe Kautaha ‘ihe mitia ‘i ‘Epeleli. ‘I he fokotu’u ko ia na’e kei tauhi ‘ehe Tu’i mo e Fakataha Tokoni hono ngaahi mafai fa’u lao mo tu’utu’uni fakapule. Na’a ne toe fakamatala ‘o pehe ko e lahi taha ‘o e ngaahi tali na’a nau ma’u mei he kakai ki he ‘uluaki fokotu’u na’e pehe ‘oku fu’u vaivai ‘aupito.

Na’ane tapou ‘o pehe “’Oku mau hapai fakataha atu ‘a e ongo fokotu’u – fokotu’u fefeka mo e fokotu’u angavaivai - ki he kakai ‘o e fonua (‘o kau mai ki ai hotau kainga ‘oku nau si’i tou’anga mei muli) moe faka’anau ketau kau kotoa ki he veivosaki fakafonua kuo pau ke fakahoko. Pea ‘oku teu ke fakahu atu ‘a e ongo fokotu’u ni ki Fale Alea mo e faka’amu ‘e hanga ‘ehe Fale ‘eiki ni ‘o fatu mai ha fo’i ‘ata’ata fakapolitikale, pea mo e ta’umu’a pea mo e vaha’a taimi pau ke fai ki ai ‘a e talanga fakafonua ko ‘eni.

Na’e toe fakamahino foki ‘e Lopeti na’e loto ‘a e Fakataha ke liliu e hingoa ‘o e Kautaha ki he “Kautaha Ngaue Ki he Totonu ‘A e Tangata Mo e Temokalati ‘i Tonga” (Human Rights and Democracy Movement in Tonga) ‘o fakahoho’ia’i ‘a e loto mamahingofua ‘o e Pule’anga. Ka na’e pehe ‘e Lopeti “Na’e loto ‘a e kau memipa ke fai mo lesisita ‘a e Kautaha he vave taha. ‘A ia kuo mau foaki ‘e mau fo’i pate ‘e taha ‘iha faka’amu temau ta tolu”.


Kataki ‘o fetu’utaki kia Lopeti Senituli ‘ihe Telefoni 25501 pe Email: demo@kalianet.to ki hono fakaikiiki pea mo e tatau ‘o e Fokotu’u (‘ihe Fakatonga mo e Fakapilitania)

Home | About Us | Media Releases | Articles | Forms & Brochures | Contact Information

Designed and Hosted by

 

Media Releases
- 2002
- 2003
- 2004

Contact Information
1st Floor, Siasi ‘o Tonga Building
Fatafehi Road, (Kilikali)
P.O. Box 843
Nuku’alofa, Tonga

Tel. 676 25501
Fax: 676 26330

Email:
demo@kalianet.to
Website: http://www.planet-tonga.com/HRDMT

 

Copyright © 2003 Human Rights & Democracy Movement Tonga - All Rights Reserved.