ONGOONGO
6 Sepitema 2002
"FAKAPAASI ‘EHE
THRDM ‘A E FOKOTU’UTU’U FA’UNGA
PULE’ANGA FO’OU ‘OKU TOE ‘AKA
ANGE"
Na’e
paasi ‘aneafi ‘ehe Fakataha Lahi Fakata’u ‘a
e THRDM ha fokotu’utu’u fa’unga
Pule’anga fo’ou ‘oku toe ‘aka
ange. Na’e toe paasi ‘ehe fakataha
ni ke monomono e hingoa ‘o e kautaha koe’uhi
kae lava ‘o lesisita fakalao.
‘I
he fakamatala ‘a e Talekita ‘o e ‘Ofisi ‘o
e THRDM, Lopeti Senituli na’a ne pehe, “Na’e
loto ‘a e Fakataha ke fakahu atu ki he Fale
Alea ‘a e fokotu’utu’u ‘oku
kau ai hono fakamavae’i ‘a ‘Ene ‘Afio
mei hono ngaahi mafai fa’u lao (legislative
powers) mo hono ngaahi mafai tu’utu’uni
fakapule (executive powers) ‘a ia ‘oku
ne lolotonga ma’u ‘i hono lakanga ko
e Tu’i mo e Fakataha Tokoni (King in Privy
Council) ‘ihe Konisitutone mo e lao lolotonga.
Ko e ‘uhinga ‘o e fakamavae ko ‘eni
he ‘oku fepakipaki hono ngaahi mafai ko ia
mo e mafai fa’u lao ‘o e Fale Alea
pea mo e mafai tu’utu’uni fakapule ‘a
e Kapineti. ‘Oku toe fokotu’u atu ke
liliu ‘a e fa’unga mo e ngaue ‘o
e Fakataha Tokoni ke toko 9 pe hono kau memipa,
pea ke fili ‘ehe ‘Ene ‘Afio ‘a
e toko 3, toko 3 ‘a e Tama Palemia pea toko
3 ‘a e Taki ‘o e faha’i Fakaanga
pea fakangatangata ‘ene ngaue ki hono sivisivi’i ‘a
e ngaahi Lao Fakaangaanga kuo paasi mei he Fale ‘o
e Kau Fakafofonga pea toki ‘oatu ki he ‘Ene ‘Afio
kene fakamo’oni huafa mo fakamafai ke hoko
ko e lao. Pea ko e Fale ‘o e Kau Fakafofonga ‘e
toko 30 hono kau memipa ‘o anga pehe ni:
toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o e Hou’eiki
Nopele ka kuo pau ke fili kinautolu ‘ehe
kakai kotoa; toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o
e Hou’eiki Fafine ka kuo pau ke fili kinautolu ‘ehe
kakai kotoa; toko 6 ko e kau fakafofonga ‘o
e kakai Tonga nofo muli (2 mei Nu’usila,
2 mei ‘Aositelelia, 2 mei ‘Amelika)
pea ke fili kinautolu ‘ehe kakai Tonga ‘oku
nofo ‘ihe ngaahi fonua ko ia; toko 12 ke
vahevahe ki Tongatapu, Ha’apai, Vava’u,
Ongo Niua, ‘Eua pea ke fili kinautolu ‘ehe
kakai ‘oku nofo ‘ihe ngaahi vahenga
ni. ‘Oku kau ki he fokotu’u ‘a
hono tukuhifo ‘a e ongo ‘ofisi ‘o
e Kovana ki Ha’apai mo Vava’u ki he
tu’unga “Fakafofonga Pule’anga” ke
hange ko ia ‘i ‘Eua mo e Ongo Niua
he taimi ni pea ‘e ‘ikai kena kei ma’u
lakanga faka-Fakataha Tokoni pe faka-Kapineti”.
Na’e pehe ‘e Lopeti ‘e ‘oatu fakataha ‘a e fokotu’u
fefeka ni, pea mo e fokotu’u ngali vaivai na’e tuku atu ‘ehe
Kautaha ‘ihe mitia ‘i ‘Epeleli. ‘I he fokotu’u
ko ia na’e kei tauhi ‘ehe Tu’i mo e Fakataha Tokoni hono
ngaahi mafai fa’u lao mo tu’utu’uni fakapule. Na’a
ne toe fakamatala ‘o pehe ko e lahi taha ‘o e ngaahi tali na’a
nau ma’u mei he kakai ki he ‘uluaki fokotu’u na’e pehe ‘oku
fu’u vaivai ‘aupito.
Na’ane
tapou ‘o pehe “’Oku mau hapai
fakataha atu ‘a e ongo fokotu’u – fokotu’u
fefeka mo e fokotu’u angavaivai - ki he kakai ‘o
e fonua (‘o kau mai ki ai hotau kainga ‘oku
nau si’i tou’anga mei muli) moe faka’anau
ketau kau kotoa ki he veivosaki fakafonua kuo pau
ke fakahoko. Pea ‘oku teu ke fakahu atu ‘a
e ongo fokotu’u ni ki Fale Alea mo e faka’amu ‘e
hanga ‘ehe Fale ‘eiki ni ‘o fatu
mai ha fo’i ‘ata’ata fakapolitikale,
pea mo e ta’umu’a pea mo e vaha’a
taimi pau ke fai ki ai ‘a e talanga fakafonua
ko ‘eni.
Na’e
toe fakamahino foki ‘e Lopeti na’e
loto ‘a e Fakataha ke liliu e hingoa ‘o
e Kautaha ki he “Kautaha Ngaue Ki he Totonu ‘A
e Tangata Mo e Temokalati ‘i Tonga” (Human
Rights and Democracy Movement in Tonga) ‘o
fakahoho’ia’i ‘a e loto mamahingofua ‘o
e Pule’anga. Ka na’e pehe ‘e
Lopeti “Na’e loto ‘a e kau memipa
ke fai mo lesisita ‘a e Kautaha he vave taha. ‘A
ia kuo mau foaki ‘e mau fo’i pate ‘e
taha ‘iha faka’amu temau ta tolu”.
Kataki ‘o
fetu’utaki kia Lopeti Senituli ‘ihe
Telefoni 25501 pe Email: demo@kalianet.to ki
hono fakaikiiki pea mo e tatau ‘o e Fokotu’u
(‘ihe
Fakatonga mo e Fakapilitania)
Home | About
Us | Media Releases | Articles | Forms & Brochures | Contact
Information
Designed and Hosted by
