Planet Tonga

‘I he ‘aho ‘o e faingata’á, ‘oku tau fa’a fifili ko hai ‘oku tonú, na’e makatu’unga nai he hā? Na’e ‘ikai mei hoko kapau na’e a’usia ‘a e hā? Ko hai ‘oku uesia ‘ene totonú?  Ko e hā ‘a e me’a na’e mo’oní, pē totonu ke fakahokó?  Koe ha e me’a ketau ako mei he 16/11/2006? ’I he taimi tatau ’oku kei fehu’ia pē ‘a e ngaahi me’a lahi. Read the rest of this entry »

Ko e fanongonongo fakapule’anga na’e talakí ‘e ngāue’aki ki hono kei tauhi ‘a e maau mo e melino ‘o Tongá ko e Lao Ki he Me’a Fakavavevave (CAP45 Emergency Powers).  Na’e ‘i ai ‘a e ongo’i kuo fakalele fakakautau ‘a Tonga!  Mei he ‘aho 17/11  - 23/11/2006 na’e ta’omaki fatongia ‘a e kau Sōtiá ki he kau Polisí na’e fakamafola ‘e he A3Z ‘oku mahafu mo’ui ‘a e ngaahi me’atau ‘oku hoko ko e paletu’a ma’ae kau Sōtiá. Ko e “Martial Law” kuo fakahokó koe’uhi ko e fakahoko fatongia ‘a e Sōtiá. Read the rest of this entry »

‘E malava ke tau tala kuo mapaki ‘a e fā, ka ‘oku kei ‘alaha.  Neongo ‘a e tongitupe ē nunu’a ‘o e kalepi mahí kuo toka’one he fanga ko “Toa Ko Hangai Tokelau”. Kapau te tau kumia ‘a e fakamaau totonú, ‘e ‘ilo ai ‘a e lahi ‘e si’ete tangi ke tataú he mala’e ‘o ha’a poto mo ha’a ‘ilo.  Tuku mai pē ā si’a pala’i maea ke hoko ko e save ‘o e tēkina he lōmaki poto kae masiva’ilo.  He ko si’ete tangitangi ‘i tu’a ngalu ‘ote ‘ofa loto he Hakau Tapu ‘o e Pule’anga kaha’u. Read the rest of this entry »

Neongo ‘a e ngaahi peau tā ‘o e 16/11/2006,’oku ‘ikai fa’a malava ke hiki ‘a e ngaahi fakakaukaú, fakafoki ‘a e lelea ‘o e ngaahi lotó, tālanga’i ‘o e tu’unga kuo a’u ki ai ‘a Tongá, ka ko e anga ‘eni ‘o e konga, ‘o e fakalika ‘o Nuku’alofá he ‘aho Falaite 24/11/2006. Read the rest of this entry »

Ko e taha ‘o e ngaahi kau peau ‘o e “Black Thursday”, ‘a ia kuo hā ia he ouau ‘o e Huufi Tuku ‘o e Faleālea ‘o Tongá.  Na’e ‘ikai ke to e laka ‘a e fānau mei he Ngaahi Ako Si’i ‘a e Pule’angá, to e foki pē fakataha’angá ki he Fale ‘o e Faleāleá mei he Holo Fakamanatu ‘o Kuini Sāloté, ‘ikai ngofua ‘a e fefonoga’aki he Feitu’u Tapu ‘o Nuku’alofá, mo e anga ‘o e Tō Folofola ‘a ‘Ene ‘Afió Siaosi Tupou V. Read the rest of this entry »

‘Oku lahi ‘a e kakai ako lelei ‘oku fokoūtua ‘i Tonga ‘Eiki, ka ‘oku fakafuofua ko e peseti ‘e 90 ‘oku ‘ikai ke malava ke a’usia ‘a e ‘iló. ’Oku ‘iloa ‘i mamani he ngaahi savea kehekehe ‘a e lelei ‘a Tonga he ngaahi me’afua kehekehe pē, ‘o hangē ko e peseti lahi taha he Toketā Filōsefá (Phd), fakalakalaka faka’ekonomiká, ‘o a’u pē ki he tu’unga ‘o e melino mo e malu ‘o e fonuá.  Ka ‘i he ‘aho 20/11/2006,  na’e tupulaki ‘a e ngaahi uesia  faka’ekonomiká, malu’i ‘e he Kau Polisí mo e Tau Malu’i Fonua ‘a Tongá ‘a e ngaahi Pangikēé, tuku’anga loló, ngaahi falekoloa ‘e ni’ihi, mo e ngaahi fetu’u kehekehe pē. Read the rest of this entry »

Ko e taha ‘o e ngaahi kaveikoula ‘o e Temokalati ko e “Transparency” mo e “Accountability” ‘a ia na’e ‘osi malanga’i pe ia ‘i Tonga ni he ngaahi ta’u lahi kimu’á.   ‘Oku ngali hua lela ‘a e anga ‘o e ngaahi loto tāngia ‘o e 16/11/2006.  Ka ‘oku ‘i ai nai ha taha pe falukunga kakai ‘e kavekavea’u ‘o tulikaki ‘a e “Transparency” mo e “Accountability” ki he moveuveú? Read the rest of this entry »

‘Oku ou tui kapau na’e finangalo ‘a e Tama Tu’i ko Siaosi Tupou V ke ta’ofi malohi ‘a e ngaahi ngaue maveuveu he 16/11/2006. Na’e ‘i ai ‘a e ngaahi nunu’a kehe mo ia kuo ‘osi hokó. Ka ‘i he lava ‘a e vaeua ‘aho mei he efiafi ‘o e 16/11/2006 ‘a e fakahoko ‘o e loto ‘o e kakai na’a nau poupou ki he Kau Fakafofonga ‘o e Kakaí ‘oku vilitaki ke tukulolo ‘a e Pule’anga ‘o Tongá. Neongo hono fakaha na’e tali ‘a e loto ‘o e kakai ka ‘oku fehu’ia ‘ehe tokolahi ‘a e founga na’e ngaue’akí mo ‘ene fakalaó. Read the rest of this entry »

Ne faingamālie ’o ma’u ha ngaahi ‘ata mei loto Nuku’alofá, hili hono fanongonongo mai ‘e he Letiō Tongá ‘a e faingamālie ki he kau faiongoongó ‘e faka’atā ‘a e faitā he feitu’u tapu ‘o Nuku’alofá. Na’e tataki mo tokanga’i pē ‘e he ‘Ofisa Ma’olunga mo e ni’ihi mei he Taumalu’i Fonua ‘a Tongá ‘a e kulupú koe’uhi ko e ngaahi “Crime Scene” ke ‘oua na’a uesia. Read the rest of this entry »

‘I he efiafi 16/11/2006 ki he pongipongi hokó, na’u mā ke toe laukau’aki ko e Tonga au! Neongo ko e tokosi’i na’a nau fakahoko ‘a e maumau ki he ngaahi koloa, fa’iteliha ki he ngaahi koloa, mo e faka’auha ‘o e ngaahi falé. ‘Ikai ngata ai ka na’e uesia lahi ‘a e ngaahi pisinisi kotoa ‘o loto Nuku’alofá. Na’e to e kapa atu foki ki he ngaahi Falekoloa lahi ‘o e kakai Siainá mo e ngaahi me’a kehe pē foki. Read the rest of this entry »